Menu

Dermatologia ogólna

Wyprysk (ECZEMA)

Eczema to wyraz pochodzący z języka greckiego, powstały z połączenia 3 słów ec-ze- i -ma, co oznacza w dosłownym tłumaczeniu: zmiana powstała w wyniku wykipienia. Sugeruje to, że eczema dotyczy najbardziej powierzchownych reakcji skóry. Wyprysk jest jedną z najczęstszych chorób alergicznych skóry. Przebieg schorzenia może mieć charakter ostry lub przewlekły. Typowe są okresy zaostrzeń i remisji. Czasami pacjent ma nawet dłuższe okresy zupełnie bezobjawowe, w cięższych przypadkach całkowite remisje są albo bardzo krótkotrwałe bądź nie występują wcale.

Schorzenie może mieć związek z wykonywaną pracą zawodową ( eczema professionale ) i wręcz uniemożliwiać pracę w dotychczas wykonywanym zawodzie- np. fryzjerki, kosmetyczki, murarza czy mechanika samochodowego. Jest to niezwykle istotne, gdyż wyprysk zawodowy może uniemożliwiać wykonywanie danego zawodu, może być także przyczyną przyznania świadczeń rentowych. Szczególnie istotna jest profilaktyka i informowanie np. matek dzieci z atopowym zapaleniem skóry, iż dziecko nie powinno kształcić się np. w zawodzie fryzjerki, gdyż ryzyko rozwinięcia egzemy zawodowej w tym przypadku jest znaczne. Niejednokrotnie spotkałam się z przypadkami młodzieży , kształcącej się w zawodach, w których narażenie na egzemę zawodową jest duże i np. chłopiec kończący szkołę zawodową murarską wie, że nie będzie mógł wykonywać wyuczonego zawodu.

Obraz schorzenia pod względem etiopatogenetycznym jest niejednolity.

Wyróżnia się co najmniej 3 następujące odmiany wyprysku:

  • wyprysk endogenny – powstający pod wpływem czynników wewnątrzpochodnych
  • wyprysk kontaktowy – powstaje w wyniku kontaktu z alergenami, z którymi ma kontakt skóra, np. chrom, kobalt, nikiel, składowe gumy, barwniki, leki. kosmetyki i in.
  • wyprysk z podrażnienia – tzw. wyprysk toksyczny lub egzema ze zużycia
Eczema - to powierzchowny stan zapalny skóry. Obraz kliniczny wyprysku jest różnorodny – w zależności od czasu trwania zmian (faza rumieniowa, wysiękowa , cofania się zmian), lokalizacji i in. czynników. Wykwitem podstawowym jest tzw. grudka wysiękowa lub pęcherzyk . Zejściem pęcherzyków są drobne sączące nadżerki , tzw. studzienki, następnie pojawiają się strupy . W okresie wycofywania się zmian obserwujemy lekkie zaczerwienie i złuszczanie naskórka. Zmiany wypryskowe są nieostro odgraniczone od skóry zdrowej (znalezienie granicy między skórą zmienioną wypryskowo a zdrową może nastręczać trudności). Często dochodzi do wtórnego zakażenia zmian wypryskowych – tzw. zliszajcowacenie (impetiginisatio), co objawia się obecnością miodowożółtych lub szarożółtych ("brudnych") strupów . Wyjątkowo obserwowane objawy ogólne, typu gorączki czy też bolesność w okolicy zmian skórnych, są również sygnałem wtórnych powikłań ropnych.

Rzadziej wypryskowi towarzyszy stan zapalny tkanki podskórnej, co prowadzi do powstawania obrzęków , szczególnie w okolicach powiek , warg- co powoduje znaczne zniekształcenia rysów twarzy- możemy nawet nie rozpoznać znajomej nam osoby . Poza twarzą obrzęki dotyczą często rąk i stóp. W przypadkach przewlekle utrzymujących się zmian wypryskowych lub nawracających stale w tej samej lokalizacji, objawy sączeniowe typu grudek wysiękowych , pęcherzyków czy nadżerek wycofują się całkowicie , a dochodzi do tzw. zliszajowacenia skóry (lichenisatio). Zliszajowacenie polega na zgrubieniu skóry , zmniejszeniu jej sprężystości oraz na tzw. wzmożonym poletkowaniu skóry ( nasilenie rysunku skóry). W efekcie skóra wygląda jak gdyby oglądana była przez szkło powiększające.

Wypryskowi towarzyszy mniej lub bardziej nasilony świąd skóry. Szczególnie w tzw. fazie ostrej – na początku wysiewu zmian świąd jest wybitnie nasilony, stąd też obserwujemy u pacjentów liczne ślady zadrapań. W niniejszym artykule opiszę wyprysk endogenny, pozostałe odmiany będą treścią następnego.

Wyprysk Endogenny

Def. Wyprysk endogenny jest to stan zapalny skóry , powstający w wyniku działania czynników wewnątrzpochodnych. W tym przypadku substancje uczulające nie kontaktują się bezpośrednio ze skórą , a przedostają się do ustroju np. drogą wziewną lub przez przewód pokarmowy , a następnie z prądem krwi przechodzą do skóry. Udział mogą mieć również czynniki infekcyjne , np. bakterie.

Najczęściej wyróżniane odmiany wyprysku endogennego:

  • Wyprysk pieniążkowaty tzw. mikrobowy
  • Wyprysk potnicowy
  • Wyprysk łojotokowy (opisany we wcześniejszym artykule o łojotokowym zapaleniu skory)
  • Wyprysk podudzi
  • Tzw. wyprysk niesklasyfikowany – nie można go zaszeregować do w/w odmian.

Wyprysk pieniążkowaty tzw. mikrobowy

Używany jest również synonim- wyprysk "bakteryjny". W tej postaci wyprysku prawdopodobne znaczenie etiopatogenetyczne mają bakterie umiejscowione w tzw. ogniskach zapalnych organizmu, np. rozstrzenie oskrzeli czy próchniczy ząb. W efekcie dochodzi do tzw. reakcji toksyczno-alergicznych W części przypadków występuje nadwrażliwość typu opóźnionego na bakterie - dodatnie próby skórne z alergenami bakteryjnymi. W części przypadków ustalenie czynników przyczynowych jest niemożliwe.

Zmiany skórne występują pod postacią pieniążkowatych (tzn. wielkości i kształtu monet- o średnicy ok. 0,5- 2,0 cm) dość wyraźnie odgraniczonych od otoczenia ognisk rumieniowych z wykwitami wysiękowymi typu pęcherzyków czy grudek obrzękowych, a następnie z obecnością strupów lub łuski (w przypadku zmian przewlekłych). Zmiany skórne umiejscowione są głównie na tułowiu , kończynach dolnych i grzbietach rąk. Zazwyczaj układ zmian jest symetryczny. Zmianom skórnym towarzyszy silny świąd.

Tego typu wyprysk wymaga, poza badaniami podstawowymi (morfologia, poziom glukozy w surowicy , badanie ogólne moczu), przede wszystkim poszukiwania u pacjenta tzw. ognisk zapalnych. Zlecamy więc wymazy bakteriologiczne z nosa i z gardła, badania kału na pasożyty, ew. RTG klatki piersiowej lub zatok (istotny jest wywiad z pacjentem). Często konsultujemy pacjenta laryngologicznie, panie wysyłamy na konsultacje ginekologiczne i koniecznie zalecamy sanację jamy ustnej (leczenie stomatologiczne). Pacjenci nie zdają sobie często sprawy z tego, iż nawet jeden próchniczy ząb może powodować w/w rodzaj egzemy i dopiero całkowita sanacja jamy ustnej, może doprowadzić w tym rodzaju egzemy do wyleczenia! Pamiętam, jak kilka lat temu, pacjent leczony z powodu egzemy pieniążkowatej w Oddziale Dermatologii, był wysyłany do stomatologa kilkukrotnie podczas hospitalizacji i za każdą wizytą obserwowaliśmy dużą poprawę w obrębie zmian skórnych. Wcześniejsze leczenie farmakologiczne dawało jedynie częściową poprawę. W medycynie najważniejsze jest poszukiwanie czynników przyczynowych i ew. ich likwidacja.

W przypadku egzemy pieniążkowatej w rozpoznaniu różnicowym bierzemy pod uwagę przede wszystkim powierzchowną grzybicę skóry - wykwity chorobowe mogą wyglądać identycznie - badaniem rozstrzygającym jest oczywiście badanie mikologiczne. Poza tym pod uwagę bierzemy również w różnicowaniu tzw. przyłuszczycę plackowatą, która różni się niewystępowaniem objawów wysiękowych, brakiem świądu i bardziej przewlekłym charakterem. W leczeniu , oprócz leków przeciwalergicznych , włączamy często antybiotyki (w przypadku dodatnich posiewów bakteriologicznych zgodnie z antybiogramem). Miejscowo stosujemy preparaty z antybiotykami i steroidami oraz tradycyjnie emolienty.

Wyprysk potnicowy

Jest to odmiana wyprysku cechująca się obecnością pęcherzyków i pęcherzy o dobrze napiętej pokrywie. Umiejscowienie dotyczy dłoni i stóp. Charakterystyczne w tej odmianie wyprysku jest zajmowanie bocznych powierzchni palców, choć zmianami mogą być objęte nawet całe powierzchnie dłoniowe rąk i podeszwowe stóp. Czasami udaje się wykazać związek w/w eczemy z grzybicą skóry- np. zmiany typu wyprysku potnicowego pojawiają się na rekach w przypadku grzybicy stóp. Pacjent pokazując swędzące zmiany pęcherzykowe na rękach , bywa zaskoczony ,że dermatolog prosi o pokazanie stóp. W tym wypadku powstaje odczyn alergiczny na alergeny grzyba i dopiero leczenie grzybicy jako czynnika przyczynowego, pozwala na wyleczenie eczemy potnicowej. Ten rodzaj wyprysku może mieć tzw. poronny charakter i wówczas obserwujemy jedynie złuszczanie naskórka.

W rozpoznaniu różnicowym oprócz grzybicy skóry bierzemy pod uwagę przede wszystkim wyprysk kontaktowy pęcherzowy . O rozpoznaniu w tym wypadku decyduje wywiad z pacjentem oraz wyniki testów naskórkowych. W leczeniu tej postaci wyprysku stosujemy doustnie leki przeciwalergiczne , w razie wskazań leki przeciwgrzybiczne, a miejscowo oprócz środków odkażających , aerozole i kremy z antybiotykami i kortykosteroidami, często w połączeniu z okładami, np. z 3% kwasem bornym.

Wyprysk podudzia

Jest to odmiana towarzysząca żylakowatości podudzi z towarzyszącymi zaburzeniami troficznymi i opisana będzie w oddzielnym artykule.